Ở cuối chu kỳ nuôi, đàn gà vẫn đẻ khá đều nhưng số trứng nứt tăng có thể khiến doanh thu giảm âm thầm. Vitamin D hoạt hóa là một hướng dinh dưỡng đáng quan tâm, song muốn đánh giá đúng cần tách biệt cơ chế sinh học, kết quả thử nghiệm và hiệu quả thực tế tại trại.
Vì sao đủ canxi trong cám vẫn chưa đủ?
Canxi trong khẩu phần phải được hấp thu rồi phân phối tới nơi tạo vỏ. Ở gà lớn tuổi, khả năng hấp thu qua ruột có thể giảm, trong khi trứng thường lớn hơn. Việc huy động canxi từ xương cũng liên quan tới sức khỏe bộ khung, nên đánh giá dinh dưỡng cần nhìn đồng thời vào trứng và đàn gà.
Vitamin D3 thông thường, hay cholecalciferol, trải qua chuyển hóa ở gan thành 25-hydroxyvitamin D3, rồi được hoạt hóa tiếp chủ yếu tại thận thành calcitriol. Dạng 25-hydroxy không đồng nghĩa với calcitriol. Dạng hoạt tính tham gia điều hòa chuyển hóa canxi và phốt pho, giúp cơ thể sử dụng các khoáng chất này. Đây là cơ sở sinh lý được trình bày trong tổng quan về điều hòa canxi và phốt pho ở gà đẻ.
Về quản lý, cần đặt hai câu hỏi riêng: khẩu phần đã cung cấp gì và đàn gà thực sự sử dụng được bao nhiêu? Chỉ nhìn tỷ lệ canxi ghi trên nhãn chưa trả lời được câu hỏi thứ hai.
Hiểu đúng vai trò của vitamin D hoạt hóa
Một nghiên cứu về chuyển hóa vitamin D tại thận năm 2024 gợi ý rằng thay đổi biểu hiện protein cubilin theo tuổi có thể làm giảm thu nhận phức hợp mang vitamin D tại thận, liên quan tới chất lượng vỏ suy giảm. Kết quả này cho thấy vấn đề ở gà cuối kỳ có thể nằm trong quá trình sử dụng dưỡng chất, không đơn giản chỉ là thiếu nguyên liệu trong cám.
Tuy nhiên, đó không phải bằng chứng rằng mọi đàn gà già đều suy gan, suy thận hoặc đều cần cùng một sản phẩm. Khi tiếp nhận một đề xuất bổ sung, chủ trại nên yêu cầu làm rõ tên hoạt chất, hàm lượng, khẩu phần nền và nhóm gà đã được thử nghiệm.
Cũng cần phân biệt lượng chế phẩm thương mại với lượng hoạt chất. Con số tính theo gam sản phẩm trên tấn thức ăn không thể được hiểu là gam vitamin nguyên chất, càng không thể chuyển ngang giữa các sản phẩm khác thành phần.
Bằng chứng hiệu quả cần đọc đến đâu?
Trong bài do Phytobiotics đứng tên trên Feed & Additive, thử nghiệm tại Đại học Sydney sử dụng 240 gà Hy-Line Brown, chia nhóm đối chứng và hai nhóm bổ sung chế phẩm Active D. Tác giả mô tả khả năng duy trì độ dày vỏ ở các nhóm bổ sung, đồng thời nêu mức tăng về số học của năng suất đẻ. Tăng về số học chưa đồng nghĩa với khác biệt có ý nghĩa thống kê; bài giới thiệu này cũng chưa đủ để khẳng định mọi trại sẽ đạt cùng kết quả.
Một bằng chứng độc lập là nghiên cứu của Fu và cộng sự trên Animal Nutrition năm 2024. Nhóm tác giả thực hiện hai thử nghiệm, gồm 72 gà 80 tuần tuổi và 360 gà 60 tuần tuổi; bổ sung calcitriol cải thiện chất lượng vỏ trong điều kiện nghiên cứu. Đây là bằng chứng về calcitriol, không phải phép kiểm chứng tương đương cho mọi chế phẩm thực vật mang tên vitamin D hoạt hóa.
Đánh giá tại trại bằng số trứng bán được
Từ những bằng chứng trên, cách tiếp cận thực tế là đặt một mục tiêu đo được trước khi thay đổi dinh dưỡng. Chủ trại có thể xây dựng phiếu theo dõi theo chuồng và tuần tuổi, tập trung vào các chỉ tiêu sau:
- Tổng số trứng thu và số gà hiện diện để tính tỷ lệ đẻ nhất quán.
- Số trứng nứt, vỡ, vỏ bất thường và số trứng đạt quy cách bán.
- Khối lượng trứng, lượng thức ăn sử dụng và các lần đổi lô cám.
- Thời điểm phát hiện trứng hỏng, từ lúc thu gom tới sau phân loại.
Việc ghi nhận công đoạn phát hiện lỗi giúp đặt đúng câu hỏi điều tra. Nếu trứng nguyên vẹn lúc thu nhưng nứt nhiều sau phân loại, cần kiểm tra thao tác và thiết bị trước khi quy toàn bộ tổn thất cho dinh dưỡng.
Ví dụ giả định, cùng thu 10.000 quả mỗi ngày, giảm tỷ lệ loại từ 4% xuống 3% tương ứng thêm 100 quả đạt quy cách. Đây chỉ là phép tính minh họa, không phải mức cải thiện được cam kết cho sản phẩm nào. Phần giá trị thu thêm phải được so với chi phí bổ sung và chi phí triển khai.
Thước đo cuối cùng của một thay đổi dinh dưỡng là số trứng đạt quy cách và giá trị giữ lại cho trại, đi cùng sức khỏe đàn gà.
Tổ chức theo dõi để tránh kết luận nhầm
Khi chuyên gia dinh dưỡng đề xuất sử dụng vitamin D hoạt hóa, nên thống nhất trước giai đoạn đánh giá, chỉ tiêu chính và cách lấy mẫu. Nếu đồng thời đổi cám, sửa băng tải và thay quy trình thu gom, kết quả sau đó sẽ khó quy cho riêng một yếu tố.
So sánh với chuồng tương đồng sẽ hữu ích hơn việc chỉ chọn vài ngày đẹp nhất trước và sau thay đổi. Trong bảng theo dõi, nên đánh dấu các sự kiện có thể làm lệch kết quả, chẳng hạn đổi người thu trứng hoặc thay thiết bị đo. Cách tổ chức này phục vụ đánh giá nội bộ, không thay thế một thí nghiệm khoa học.
Có thể dùng FarmGo để quản lý sản lượng và chi phí theo lứa nuôi, kết hợp phiếu kiểm tra chất lượng trứng. Các nội dung trong chuyên mục Tin tức HIPOTECH cũng hỗ trợ chủ trại tiếp cận kiến thức quản lý và công nghệ chăn nuôi.
Vitamin D hoạt hóa có cơ sở để được xem xét trong dinh dưỡng gà đẻ cuối kỳ. Quyết định phù hợp cần bắt đầu từ đúng dạng hoạt chất, bằng chứng liên quan và dữ liệu đàn nuôi, thay vì kỳ vọng một chất bổ sung tự giải quyết mọi nguyên nhân làm vỏ trứng yếu.
Đưa công nghệ vào trang trại với Phần mềm quản lý trang trại FarmGo tích hợp trợ lý AI thông minh, giúp quản lý sản lượng, kĩ thuật nuôi, tồn kho cám thuốc, chi phí và lợi nhuận từng lứa nuôi ngay trên điện thoại.
Tư vấn trực tiếp: Zalo 0971 105 123.
Email: hotro@farmgo.vn
