Chuồng hở vẫn là kiểu chuồng phổ biến ở nhiều vùng chăn nuôi tại Việt Nam vì chi phí đầu tư thấp và không phụ thuộc vào điện. Nhưng nuôi gà thịt chuồng hở cũng đồng nghĩa với việc người nuôi phải tự tay làm thay hệ thống điều khiển tự động của chuồng kín, mà công cụ chính chỉ là tấm rèm và đôi mắt quan sát đàn.
Vì sao chuồng hở khó kiểm soát hơn chuồng kín
Trong chuồng kín, quạt hút và giàn mát chạy theo cảm biến, nhiệt độ trong chuồng gần như độc lập với thời tiết bên ngoài. Chuồng hở thì ngược lại: toàn bộ trao đổi không khí dựa vào gió tự nhiên, nên nhiệt độ trong chuồng biến động theo từng giờ. Ban trưa gà có thể bị hun nóng, tới nửa đêm hoặc khi mưa rào bất chợt lại lạnh và gió lùa.
Tài liệu Broiler Management in Open-Sided Housing của Aviagen mô tả rèm là rào chắn duy nhất giữa đàn gà và môi trường bên ngoài, vì vậy quản lý rèm được coi là khâu vận hành quan trọng nhất của kiểu chuồng này. Đây cũng là lý do cùng một dãy chuồng, cùng một giống gà, hai người nuôi khác nhau vẫn cho kết quả chênh lệch rõ rệt.
Quản lý rèm theo tuổi gà
Khi nuôi gà thịt chuồng hở, rèm không có một vị trí đúng cố định. Nguyên tắc chung là hai tuần đầu ưu tiên giữ ấm nhưng vẫn phải đủ thông gió để khí độc không tích tụ, sau đó chuyển dần sang ưu tiên làm mát khi gà lớn và sinh nhiệt nhiều hơn.
Các mốc điều chỉnh rèm được Aviagen khuyến cáo cho chuồng hở:
- Gà 3 – 5 ngày tuổi: rèm trên chỉ mở tối đa khoảng 1 m.
- Từ 2 tuần tuổi: có thể mở rèm dưới vào những giờ nóng nhất trong ngày để tăng trao đổi khí.
- Ban đêm: giữ kín cả rèm trên và rèm dưới cho tới khoảng 20 – 25 ngày tuổi, tùy thời tiết.
- Khi mưa: hạ rèm trên để nước không hắt vào và giảm gió lùa làm gà mất nhiệt.
Những con số này là mốc tham chiếu trong điều kiện chuẩn của tài liệu gốc, không phải công thức áp dụng máy móc. Căn cứ quyết định cuối cùng vẫn là phản ứng của đàn: gà tản đều khắp chuồng là nhiệt độ phù hợp, túm tụm lại là lạnh, dạt ra sát rèm và há mỏ thở là nóng.
Trong chuồng hở, người nuôi chính là bộ điều khiển tự động, và rèm phải được chỉnh nhiều lần mỗi ngày lẫn ban đêm chứ không phải kéo một lần rồi để đó.
Thiết kế chuồng quyết định phân nửa kết quả
Trong nuôi gà thịt chuồng hở, có những thứ không sửa được bằng thao tác hằng ngày mà phải tính từ lúc dựng chuồng. Hướng chuồng nên đặt trục dài theo chiều đông – tây để nắng không chiếu thẳng vào vách bên. Chiều rộng chuồng không nên quá 10 m để không khí còn đi xuyên qua được, và khoảng cách giữa hai dãy chuồng nên từ 12 m trở lên, vừa thoáng gió vừa tốt cho an toàn sinh học.
Phần mái ảnh hưởng trực tiếp đến nhiệt độ ở tầm cao của gà. Mái hai hoặc ba đỉnh giúp khí nóng thoát nhanh, mái hiên nhô ra 1 – 1,5 m che được nắng xiên và mưa hắt, còn lớp cách nhiệt dưới mái hoặc lớp sơn phản quang làm giảm bức xạ nhiệt truyền xuống đàn. Mái càng cao thì lượng khí nóng đọng lại ở tầm gà càng ít.
Sơ đồ trên tóm tắt các chi tiết đó trên cùng một mặt cắt: khe thoáng ở đỉnh mái có lưới thép chắn chim, mái hiên vươn 1,5 m, lớp cách nhiệt dưới mái, rèm che phía trong và lưới bao che phía ngoài, sàn nan có khe hở để phân lọt xuống, cùng tấm chắn chuột ở mỗi cột đỡ. Với chuồng hở, các khoảng thoáng ở vách và đỉnh mái đều cần bọc lưới để chim hoang không vào được — đây là điểm yếu an toàn sinh học lớn nhất của kiểu chuồng này, bên cạnh việc phát quang cây cỏ quanh chuồng và kiểm soát chuột thường xuyên.
Mật độ, cho ăn và nước uống khi trời nóng
Nuôi gà thịt chuồng hở đòi hỏi mật độ thấp hơn chuồng kín, vì gà cần khoảng trống để tỏa nhiệt. Aviagen khuyến cáo không nuôi gà tới khối lượng trên 3 kg trong chuồng hở, và vào cao điểm nắng nóng nên giảm mật độ xuất chuồng xuống mức thấp hơn bình thường. Hàng rào phân đàn đặt cách nhau khoảng 30 m trước 21 ngày tuổi giúp gà không dồn về một phía chuồng tạo điểm nóng cục bộ.
Về thức ăn, nên cho ăn vào lúc mát trong ngày, tránh khung giờ nóng nhất, vì bản thân hoạt động ăn và tiêu hóa cũng sinh nhiệt. Thức ăn dạng viên hoặc mảnh chất lượng tốt giúp gà ăn nhanh, đỡ tốn năng lượng. Việc bổ sung vitamin và cân bằng điện giải trong khẩu phần mùa nóng cần trao đổi với đơn vị cung cấp thức ăn để có mức phù hợp với công thức đang dùng.
Nước uống là chi tiết hay bị xem nhẹ. Gà uống ít khi nước ấm, mà uống ít thì ăn cũng giảm theo. Vì vậy nên xả đường ống định kỳ trong ngày nắng, bọc cách nhiệt hoặc che nắng cho bồn và ống dẫn, không dùng bồn màu đen phơi trực tiếp ngoài trời, và chôn ngầm bồn chứa nếu điều kiện cho phép. Các nội dung kỹ thuật liên quan đến nguồn nước được cập nhật thêm trong chuyên mục Tin tức của HIPOTECH.
Ghi chép để biết mình đã điều chỉnh đúng hay chưa
Điều khó nhất khi nuôi gà thịt chuồng hở là mọi quyết định đều mang tính tình huống, nên nếu không ghi lại thì cuối lứa không ai biết cách làm nào đã hiệu quả. Tối thiểu nên ghi nhiệt độ trong chuồng vào vài mốc cố định trong ngày, vị trí rèm tương ứng, biểu hiện phân bố của đàn, lượng cám và nước tiêu thụ. Chỉ cần vài lứa là người nuôi sẽ nhìn ra quy luật của chính chuồng mình, thay vì mỗi lứa lại làm theo cảm tính.
Dữ liệu này cũng là căn cứ để so sánh giữa các dãy chuồng và giữa các lứa nuôi, nhất là khi trại có nhiều người thay ca. Phần mềm quản lý trang trại như FarmGo giúp gom nhật ký môi trường, cám thuốc và tăng trọng về cùng một chỗ để đối chiếu, thay vì mỗi ca ghi một quyển sổ riêng. Cách làm tương tự với các mô hình chăn nuôi khác cũng được HIPOTECH giới thiệu trong các bài viết về chuyển đổi số trang trại.
Kết luận
Nuôi gà thịt chuồng hở không thua kém chuồng kín ở mọi điều kiện, nhưng đổi lại đòi hỏi người nuôi phải có mặt và phản ứng nhanh hơn nhiều. Thiết kế chuồng đúng ngay từ đầu — hướng chuồng, mái hiên, cách nhiệt, lưới chắn chim — sẽ giảm bớt áp lực cho khâu vận hành hằng ngày. Phần còn lại nằm ở thói quen quan sát đàn, chỉnh rèm kịp thời theo thời tiết và ghi chép lại để rút kinh nghiệm cho lứa sau.
Đưa công nghệ vào trang trại với Phần mềm quản lý trang trại FarmGo tích hợp trợ lý AI thông minh, giúp quản lý sản lượng, kĩ thuật nuôi, tồn kho cám thuốc, chi phí và lợi nhuận từng lứa nuôi ngay trên điện thoại.
Tư vấn trực tiếp: Zalo 0971 105 123.
Email: hotro@farmgo.vn
