Một con gà thịt xuất chuồng sau khoảng 40 ngày khiến nhiều người tin rằng gà đã bị tiêm hormone. Thực tế, gà công nghiệp lớn nhanh chủ yếu nhờ chọn giống, thức ăn và môi trường nuôi. Điều đáng lo hơn, và cũng là điều trại nuôi có thể kiểm soát, là dư lượng kháng sinh khi thời gian ngừng thuốc bị xem nhẹ.
Gà công nghiệp lớn nhanh chủ yếu nhờ di truyền
Nghiên cứu được trích dẫn nhiều nhất về chủ đề này là thí nghiệm của nhóm Havenstein tại Đại học bang North Carolina, công bố trên tạp chí Poultry Science năm 2003. Các tác giả nuôi song song dòng gà chưa qua chọn lọc từ năm 1957 và dòng gà thịt thương phẩm Ross 308 của năm 2001, mỗi dòng ăn hai khẩu phần đại diện cho hai thời kỳ.
Kết quả ở 42 ngày tuổi cho thấy rõ vai trò của con giống:
- Gà dòng 1957 ăn khẩu phần 1957 chỉ nặng trung bình 539 g.
- Gà Ross 308 ăn khẩu phần 2001 nặng trung bình 2.672 g, gấp gần 5 lần.
- Khi cho gà Ross 308 ăn khẩu phần cũ, gà vẫn đạt 2.126 g; còn gà dòng cũ ăn khẩu phần mới chỉ lên 578 g.
Nói cách khác, đổi thức ăn tốt hơn không biến con gà dòng cũ thành gà thịt hiện đại. Phần lớn chênh lệch đến từ hàng chục năm chọn lọc di truyền về tốc độ tăng trọng, tỷ lệ thịt ức và khả năng chuyển hóa thức ăn. Số liệu chi tiết có trong bài báo gốc của Havenstein và cộng sự trên Poultry Science.
Nghiên cứu cũng ghi nhận tỷ lệ chết của dòng gà cũ chỉ bằng khoảng một nửa dòng hiện đại, nghĩa là tăng trưởng cao đòi hỏi quản lý khắt khe hơn.
Thức ăn và chuồng trại quyết định phần còn lại
Để gà công nghiệp lớn nhanh đúng tiềm năng di truyền, khẩu phần và môi trường phải theo kịp. Gà thịt hiện nay ăn thức ăn hỗn hợp hoàn chỉnh, chia theo từng giai đoạn: giai đoạn đầu ưu tiên phát triển khung xương và hệ tiêu hóa, giai đoạn sau tập trung tăng cơ. Trong nghiên cứu trên, gà Ross 308 ăn khẩu phần 2001 có hệ số chuyển hóa thức ăn ở 42 ngày là 1,62, tốt hơn hẳn mức 1,92 khi ăn khẩu phần 1957.
Môi trường nuôi là yếu tố thứ ba. Chuồng kín kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, tốc độ gió và chế độ chiếu sáng giúp gà không phải tiêu tốn năng lượng để chống nóng hay chống lạnh. Năng lượng tiết kiệm được chuyển thành tăng trọng. Đây cũng là lý do trại nào theo dõi sát chỉ số FCR của từng lứa nuôi thường phát hiện sớm khi chuồng trại hoặc khẩu phần có vấn đề.
Gà công nghiệp lớn nhanh không phải nhờ tiêm hormone
Có ít nhất ba lý do khiến chuyện này phi thực tế:
- Hormone tăng trưởng có bản chất là protein. Nếu trộn vào thức ăn, nó bị tiêu hóa như các protein khác và không còn tác dụng.
- Muốn có tác dụng phải tiêm liên tục. Với một trại vài chục nghìn con và chu kỳ nuôi chỉ hơn một tháng, chi phí nhân công và thuốc lớn hơn nhiều so với phần thịt tăng thêm.
- Gà thịt hiện đại vốn đã tăng trọng sát giới hạn sinh lý. Ép thêm chỉ làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, què chân và chết đột ngột, tức là mất tiền.
Tại Mỹ, quy định liên bang không cho phép dùng hormone trong chăn nuôi gia cầm. Ở Việt Nam, danh mục chất cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi ban hành kèm Thông tư 21/2019/TT-BNNPTNT (đã được sửa đổi, bổ sung) cấm các chất nhóm beta-agonist như clenbuterol, salbutamol. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, việc dùng kháng sinh để kích thích sinh trưởng đã bị cấm từ ngày 1/1/2018.
Hormone là nỗi lo nhìn thấy được, còn dư lượng kháng sinh là rủi ro không nhìn thấy nhưng có thật nếu trại xuất gà khi chưa hết thời gian ngừng thuốc.
Dư lượng kháng sinh mới là điểm cần kiểm soát
Kháng sinh vẫn được dùng hợp pháp để điều trị khi đàn gà mắc bệnh. Rủi ro xuất hiện khi gà được bán và giết mổ quá sớm sau lần dùng thuốc cuối cùng. Mỗi loại thuốc thú y có một thời gian ngừng thuốc, tức khoảng thời gian tối thiểu từ liều cuối đến khi giết mổ để lượng thuốc tồn dư trong thịt giảm xuống dưới giới hạn cho phép. Con số này khác nhau theo hoạt chất, dạng thuốc và đường dùng, và được ghi trên nhãn sản phẩm đã đăng ký.
Gà công nghiệp lớn nhanh cũng có nghĩa vòng nuôi ngắn, nên lần điều trị cuối và ngày xuất thường sát nhau. Khi giá đang tốt, thương lái hối, chỉ cần xuất sớm vài ngày là thịt có thể mang dư lượng vượt mức.
Với kháng sinh phòng bệnh, Điều 12 Nghị định 13/2020/NĐ-CP chỉ cho phép trộn vào thức ăn cho vật nuôi non, trong đó gia cầm từ 1 đến 21 ngày tuổi, theo lộ trình loại bỏ dần từng nhóm kháng sinh. Nhóm cuối cùng chỉ được sử dụng đến hết ngày 31/12/2025.
Kháng kháng sinh, cái giá không nằm trên đĩa thịt
Tác hại của kháng sinh không chỉ là ngộ độc hay đau bụng. Mối lo lớn hơn là việc dùng kháng sinh tràn lan, cả trong nhân y lẫn chăn nuôi, góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc. Khi đó, người bệnh thật sự cần điều trị lại gặp loại vi khuẩn mà thuốc thông thường không còn hiệu quả.
Tổ chức Y tế Thế giới xếp kháng kháng sinh vào nhóm mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Theo nghiên cứu gánh nặng kháng kháng sinh toàn cầu đăng trên The Lancet năm 2024, riêng năm 2021 có khoảng 1,14 triệu ca tử vong được quy trực tiếp cho vi khuẩn kháng thuốc, trung bình hơn 3.000 người mỗi ngày.
Ngành chăn nuôi đang tìm thêm hướng thay thế, từ vắc xin, an toàn sinh học cho tới thực khuẩn thể và tinh dầu chống vi khuẩn kháng thuốc. Nhưng bước rẻ nhất và hiệu quả nhất vẫn là dùng đúng thuốc, đúng liệu trình theo chỉ định của bác sĩ thú y và chờ đủ thời gian ngừng thuốc.
Trại gà cần ghi gì để chứng minh thịt an toàn
Với người mua, bằng chứng thuyết phục nhất không phải lời cam kết, mà là sổ sách.
Một bản ghi dùng thuốc đủ để đối chiếu khi cần nên có:
- Ngày bắt đầu, ngày kết thúc điều trị và dãy chuồng hoặc lô gà được dùng.
- Tên thuốc, hoạt chất, số lô sản xuất và người chỉ định.
- Thời gian ngừng thuốc ghi trên nhãn và ngày sớm nhất được phép xuất bán.
- Ngày xuất thực tế, khối lượng và người mua.
Khi đã ghi đầy đủ, việc kiểm tra “lứa này xuất được chưa” chỉ mất vài giây thay vì lật lại hàng chục trang giấy. Các trại muốn bắt đầu có thể tham khảo cách ghi sổ sách chăn nuôi để kiểm soát cám, thuốc và tăng trọng. Phần mềm như FarmGo có thể tự tính ngày hết thời gian ngừng thuốc theo lịch điều trị đã nhập và nhắc trước ngày xuất chuồng.
Kết luận
Gà công nghiệp lớn nhanh là kết quả của di truyền, dinh dưỡng và chuồng trại được đầu tư bài bản, không phải của hormone. Thay vì tranh luận về một nỗi lo gần như không có cơ sở, người chăn nuôi nên dồn sức vào điều kiểm soát được: dùng kháng sinh đúng chỉ định, ghi chép đầy đủ và tôn trọng thời gian ngừng thuốc. Đó vừa là cách bảo vệ người ăn, vừa là bằng chứng để con gà Việt đi xa hơn trên thị trường.
Đưa công nghệ vào trang trại với Phần mềm quản lý trang trại FarmGo tích hợp trợ lý AI thông minh, giúp quản lý sản lượng, kĩ thuật nuôi, tồn kho cám thuốc, chi phí và lợi nhuận từng lứa nuôi ngay trên điện thoại.
Tư vấn trực tiếp: Zalo 0971 105 123.
Email: hotro@farmgo.vn
