Một chiếc lồng nuôi cá ven bờ ở Trung Quốc có giá chưa tới 100.000 nhân dân tệ, còn chiếc tàu nuôi cá Guoxin 1 (Quốc Tín 1) tốn khoảng 450 triệu nhân dân tệ. Chênh lệch hàng nghìn lần, chính chuyên gia Trung Quốc cũng thừa nhận khó hòa vốn, nhưng họ vẫn đóng thêm tàu thứ hai, thứ ba. Vậy lợi ích thật là gì, chi phí chênh bao nhiêu và đây là thử nghiệm hay hướng đi sẽ được nhân rộng?
Vùng nuôi ven bờ đã chạm giới hạn, buộc phải ra khơi
Lý do đầu tiên không nằm ở con tàu mà ở bờ biển. Theo GS. Đổng Song Lâm, nguyên Phó Hiệu trưởng Đại học Hải dương Trung Quốc, diện tích nuôi trồng đã chiếm khoảng 40% vùng biển trong đường đẳng sâu 10 m. Nuôi dày khiến nước phú dưỡng, dịch bệnh tăng và chất lượng cá giảm. Trung Quốc lại thiếu nước ngọt nên khó tăng sản lượng nuôi trong nội địa.
Ba sức ép khác đẩy nghề nuôi ra vùng biển sâu:
- Thiên tai. Vùng Tây Bắc Thái Bình Dương trung bình hứng hơn 20 cơn bão mỗi năm. Lồng cố định hỏng là cá thoát hoặc chết cả lứa, điều người nuôi lồng bè Quảng Ninh, Hải Phòng đã trải qua sau bão Yagi tháng 9/2024.
- An ninh thực phẩm. Năm 2025 Trung Quốc nhập 161.300 tấn cá hồi, trị giá 10,88 tỷ nhân dân tệ, tự chủ chưa tới 30%. Cá hồi cần nước 10–16°C nhưng nước mặt ven bờ mùa hè thường vượt 25°C.
- Chính sách. Văn kiện số 1 của Trung ương năm 2023 và 2024 đều nêu hỗ trợ nuôi biển xa bờ. Tháng 6/2023, Bộ Nông nghiệp và Nông thôn cùng 7 bộ ngành ban hành văn bản hướng dẫn đầu tiên, yêu cầu tàu nuôi và lồng khung thép đặt cách bờ trên 10 km hoặc nơi nước sâu từ 20 m.
Tàu nuôi cá Guoxin 1 vận hành như thế nào
Guoxin 1 do Nhà máy đóng tàu Bắc Hải Thanh Đảo đóng, bàn giao cho Tập đoàn Quốc Tín Thanh Đảo ngày 20/5/2022. Tàu dài 249,9 m, trọng tải 100.000 tấn, có 15 khoang nuôi với tổng thể tích gần 90.000 m³, công suất thiết kế 3.700 tấn cá mỗi năm, chủ yếu là cá đù vàng lớn.
Điểm khác biệt là nước không đứng yên. Bơm hút nước biển ở tầng sâu khoảng 50 m, mỗi khoang thay nước khoảng 16 lần một ngày, liên tục cấp oxy và đẩy chất thải ra ngoài. Tàu tự hành nên có thể đi theo vùng nước có nhiệt độ phù hợp: tàu chị em 2-2 từng chạy 6.000 hải lý trong sáu tháng, từ biển Bột Hải xuống biển Hoa Đông tránh rét rồi trở lên phía bắc khi sang xuân, theo Beijing Review.
Lợi ích mà doanh nghiệp công bố
Theo số liệu phía vận hành và báo chí Trung Quốc, mô hình tàu nuôi cá mang lại:
- Né được rủi ro: di chuyển khỏi vùng bão, vùng thủy triều đỏ thay vì chịu trận như lồng cố định.
- Tỷ lệ sống cao: trên 90% ở tàu thế hệ đầu; lứa cá hồi đầu tiên trên tàu 2-2 đạt 97,3%.
- Chu kỳ nuôi ngắn hơn khoảng 25% so với lồng truyền thống.
- Ít nhân công: tàu 2-1 có hơn 200 camera, hơn 2.000 cảm biến; chỉ 2 người cho ăn cho toàn tàu, chi phí nhân công giảm 20%.
- Giá bán cao hơn: cá được hút, làm lạnh và đóng thùng chưa tới 1 giờ sau khi thu; cá đù vàng của Guoxin 1 bán khoảng 50 nhân dân tệ/nửa ký, trong khi cá nuôi lồng ven bờ Chiết Giang, Phúc Kiến chỉ hơn 20 nhân dân tệ.
Đây là số liệu do doanh nghiệp và truyền thông công bố, chưa qua kiểm toán độc lập.
Chi phí đầu tư gấp nhiều lần lồng nuôi thông thường
Bài phân tích của China News Weekly tháng 4/2024 đưa ra phép so sánh rõ nhất.
Chi phí xây dựng các mô hình nuôi biển tại Trung Quốc:
- Lồng trọng lực nhỏ: dưới 100.000 nhân dân tệ; dự án lồng lớn: dưới 1 triệu nhân dân tệ.
- Lồng khung thép chịu bão cấp 15–17: hàng chục triệu nhân dân tệ trở lên; lồng “Deep Blue 1” tốn 110 triệu, tương đương 2.200 nhân dân tệ/m³ nước nuôi.
- Tàu nuôi cá Guoxin 1: 450 triệu nhân dân tệ, tương đương 5.625 nhân dân tệ/m³. Tàu 2-1 đóng năm 2025 tốn 610 triệu nhân dân tệ.
TS. Quách Căn Hỷ, Viện Hàn lâm Khoa học Thủy sản Trung Quốc, tính ngưỡng hòa vốn là 1.000 nhân dân tệ/m³. Giả sử mỗi m³ cho 30 kg cá/năm, bán 50 nhân dân tệ/kg, doanh thu là 1.500 nhân dân tệ/m³; với biên lợi nhuận 15–25%, thiết bị đắt hơn mức trên thì khó trụ được. Guoxin 1 cao gấp hơn 5 lần ngưỡng này, chưa kể chi phí dầu chạy bơm 24 giờ, vận chuyển vật tư và ăn ở cho thủy thủ. Theo GS. Đổng Song Lâm, tính đến năm 2024 ngoài Trung Quốc chưa nước nào vận hành tàu nuôi cá.
Tàu nuôi cá không được đóng để rẻ hơn lồng lưới; nó được đóng để mua sự chủ động trước bão, dịch bệnh và nguồn cung mà lồng lưới không có.
Đang thử nghiệm hay đã nhân rộng
Năm 2024, các chuyên gia trên China News Weekly vẫn đánh giá ngành đang ở “giai đoạn đầu khám phá”. Cuối năm 2023, cả nước mới có 4 tàu nuôi; phần lớn dự án còn chạy thử và chưa đạt công suất thiết kế.
Dù vậy, mô hình đang được mở rộng từng bước:
- Tàu 2-1 (150.000 tấn) bàn giao tháng 4/2025, nuôi cá đù vàng; tàu 2-2 bàn giao tháng 11/2025, chuyên cá hồi Đại Tây Dương và cá hồi vân. Ba tàu chạy đủ công suất dự kiến cho hơn 10.000 tấn cá/năm.
- Guoxin 1 đã vận hành hơn 1.200 ngày; tháng 7/2026 chủ tàu mời thầu cải tạo trị giá khoảng 17 triệu nhân dân tệ, cho thấy họ tiếp tục khai thác thay vì bỏ.
- Phía Quốc Tín từng tuyên bố kế hoạch đóng 50 tàu trong 5 năm; Thâm Quyến dự kiến 4 tàu, Chu Hải 8–10 tàu. Đến nay, đội Guoxin mới có 3 chiếc nên kế hoạch này cần được nhìn thận trọng.
- Các tỉnh Hải Nam, Sơn Đông, Chiết Giang, Phúc Kiến hỗ trợ từ 10 triệu đến 150 triệu nhân dân tệ cho mỗi dự án lồng khung thép hoặc tàu nuôi.
Có thể hiểu: đây là thử nghiệm quy mô công nghiệp có Nhà nước đứng sau, được nhân rộng thận trọng, chưa phải mô hình đã chứng minh có lãi bền vững.
Người nuôi lồng bè Việt Nam học được gì
Không ai cần một con tàu 450 triệu nhân dân tệ để áp dụng cách nghĩ này. Thứ tạo nên khác biệt là kiểm soát nước và ra quyết định từ số liệu. Một vài cảm biến IoT đo oxy và nhiệt độ tại vùng nuôi giúp báo động sớm khi oxy tụt về đêm. Ghi sổ theo lứa để tính tỷ lệ sống và hệ số chuyển hóa thức ăn FCR giúp biết lứa nào lãi. Trước mùa bão, cần sẵn kịch bản thu sớm, gia cố neo và giảm mật độ. Có thể bắt đầu từ mô hình nuôi cá lồng bè thông minh mà HIPOTECH đang trao đổi cùng DEKKO, kết hợp phần mềm FarmGo để theo dõi chi phí và lợi nhuận từng lứa trên điện thoại.
Kết luận
Trung Quốc chấp nhận chi phí cao gấp nhiều lần vì vùng ven bờ đã quá tải, bão ngày càng dữ và nhu cầu thủy sản cao cấp vẫn phải nhập khẩu. Tàu nuôi cá mang lại sự chủ động, tỷ lệ sống cao và cá giá trị cao hơn, nhưng bài toán hòa vốn vẫn chưa có lời giải rõ ràng. Với người nuôi Việt Nam, bài học thiết thực nhất là đo, ghi và quản trị rủi ro ngay trên chính lồng nuôi của mình.
Đưa công nghệ vào trang trại với Phần mềm quản lý trang trại FarmGo tích hợp trợ lý AI thông minh, giúp quản lý sản lượng, kĩ thuật nuôi, tồn kho cám thuốc, chi phí và lợi nhuận từng lứa nuôi ngay trên điện thoại.
Tư vấn trực tiếp: Zalo 0971 105 123.
Email: hotro@farmgo.vn
