Gây ngất lợn trước giết mổ đã được quy định trong Luật Chăn nuôi, nhưng việc áp dụng ở cơ sở nhỏ vẫn gặp trở ngại. Một khảo sát tại ba địa bàn thuộc Hà Nội ghi nhận cả 27 cơ sở được hỏi đều chưa thực hiện. Năm rào cản dưới đây giúp nhìn rõ những việc cần giải quyết trước khi thay đổi quy trình.
Khảo sát cho thấy khoảng cách giữa hiểu biết và thực hành
Nghiên cứu gốc đăng trên KHKT Chăn nuôi số 308, tháng 4/2025 do nhóm tác giả từ Học viện Nông nghiệp Việt Nam và Viện Nghiên cứu Chăn nuôi quốc tế thực hiện. Nhóm phỏng vấn người phụ trách 27 cơ sở giết mổ, chế biến thịt lợn quy mô vừa và nhỏ tại Mê Linh, Sóc Sơn và Đông Anh trong tháng 12/2024. Có 15 cơ sở giết mổ 11–20 con mỗi ngày. Cả 27 cơ sở trong mẫu đều chưa áp dụng gây ngất.
Đây là khảo sát tại ba địa bàn, với số người tham gia hạn chế. Không thể lấy kết quả này làm tỷ lệ chung cho toàn bộ Hà Nội hay Việt Nam. Tuy nhiên, câu trả lời của người làm nghề chỉ ra những khó khăn cụ thể hơn nhận định đơn giản rằng cơ sở nhỏ “không muốn thay đổi”.
1. Lo chất lượng thịt và giò thay đổi
Trong khảo sát, 59,26% người được hỏi lo rằng gây ngất có thể ảnh hưởng đến chất lượng thịt hoặc giò. Một số ý kiến cho rằng thịt có thể đổi màu, kém dẻo hoặc khó lấy tiết. Đây là nhận định của người tham gia khảo sát, không phải kết luận khoa học rằng gây ngất đúng cách sẽ làm giảm chất lượng sản phẩm.
Muốn giải đáp băn khoăn về gây ngất lợn trước giết mổ, cơ sở cần quan sát quy trình được thực hiện đúng và đánh giá sản phẩm bằng tiêu chí nhất quán. Thời gian vận chuyển, điều kiện chờ giết mổ, thao tác, làm mát và bảo quản cũng ảnh hưởng đến sản phẩm. Nếu các khâu đó thay đổi cùng lúc, rất khó quy một khác biệt cảm quan cho riêng công đoạn gây ngất.
2. Thiếu thông tin về thiết bị phù hợp
Một nhóm người được hỏi cho biết họ chưa có đủ thông tin về phương pháp gây ngất hoặc không biết mua thiết bị ở đâu. Dù 77,78% biết đến phương pháp dùng điện, biết tên công nghệ vẫn khác với biết chọn máy phù hợp với sản lượng, bố trí vị trí làm việc và bảo trì thiết bị.
Thông tin hữu ích cho chủ cơ sở muốn gây ngất lợn trước giết mổ cần trả lời được các câu hỏi thực tế: công suất nào đáp ứng được ca làm việc, ai lắp đặt và hướng dẫn, thiết bị được kiểm tra ra sao, phương án dự phòng là gì khi máy gặp trục trặc? Việc lựa chọn nên có tư vấn chuyên môn và tài liệu vận hành của nhà sản xuất, thay vì mua theo lời giới thiệu chung.
3. Chưa được tập huấn thao tác và kiểm tra hiệu quả
Theo khảo sát, 81,48% người tham gia chưa từng được tập huấn về gây ngất trước giết mổ. Đây là rào cản lớn vì một thiết bị hoạt động không đồng nghĩa với việc con vật đã mất ý thức. Tổ chức Thú y thế giới (WOAH) lưu ý gây ngất bằng điện có thể không hiệu quả nếu điện cực đặt sai, tiếp xúc kém hoặc thiết bị vận hành sai thông số.
Người vận hành cần được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu gây ngất hiệu quả, dấu hiệu con vật còn ý thức hoặc hồi tỉnh, và cách xử lý ngay khi thao tác thất bại. Tập huấn vì thế phải có thực hành tại điều kiện tương tự cơ sở, kiểm tra kỹ năng và quy trình rõ cho từng ca làm việc.
Điều cần xác nhận không chỉ là thiết bị đã bật, mà là con vật đã mất ý thức và không hồi tỉnh trước khi kết thúc giết mổ.
4. Quy mô nhỏ và thiếu mô hình gần gũi
Một số người được hỏi cho rằng cơ sở giết mổ ít lợn mỗi ngày nên chưa cần thêm công đoạn. Những người khác chưa thấy cơ sở lân cận áp dụng, do đó không có nơi để quan sát và học hỏi. Đây là những lý do khảo sát ghi nhận, không phải căn cứ để kết luận cơ sở nhỏ được miễn thực hiện.
Mô hình trình diễn gây ngất lợn trước giết mổ ở quy mô tương tự sẽ có sức thuyết phục hơn một dây chuyền lớn khó sao chép. Chủ cơ sở có thể nhìn thấy cách bố trí khu vực tiếp nhận, thao tác, kiểm tra hiệu quả và ghi chép sự cố. Khi đánh giá khả năng đầu tư, cần tính cả thời gian tập huấn, bảo trì và an toàn vận hành, không chỉ giá mua thiết bị.
5. Lo rủi ro khi dùng điện
Khảo sát còn ghi nhận nỗi lo bị điện giật và cảm giác rằng thao tác gây ngất khó thực hiện. Cơ sở không nên yêu cầu nhân viên tự thử thiết bị khi chưa được hướng dẫn. Bố trí khu vực làm việc, kiểm tra thiết bị, hướng dẫn an toàn và phân công người chịu trách nhiệm đều là phần của kế hoạch triển khai.
Theo WOAH, quy trình cần quy định thông số vận hành phù hợp, cách theo dõi kết quả và phương án gây ngất lại nếu lần đầu không hiệu quả. Người phụ trách cần ghi nhận lỗi, tìm nguyên nhân và khắc phục trước khi tiếp tục lặp lại thao tác. Cách làm này bảo vệ cả con vật lẫn người lao động.
Tháo gỡ rào cản bằng đào tạo và kiểm chứng
Điều 71 Luật Chăn nuôi 2018 quy định có biện pháp gây ngất vật nuôi trước khi giết mổ và không để vật nuôi chứng kiến đồng loại bị giết mổ. Tại các cơ sở được khảo sát, 88,89% người trả lời cho biết chưa biết quy định liên quan. Vì vậy, truyền đạt yêu cầu pháp luật cần đi cùng hướng dẫn thực hiện và hỗ trợ giải quyết khó khăn cụ thể.
Một lộ trình áp dụng gây ngất lợn trước giết mổ khả thi bắt đầu bằng đánh giá mặt bằng, sản lượng và nhân lực; tiếp theo là chọn thiết bị với tư vấn chuyên môn, tập huấn, vận hành thử có giám sát và ghi chép kết quả. Khi so sánh chất lượng thịt trước và sau thay đổi, cơ sở cần giữ ổn định các khâu liên quan để tránh kết luận vội vàng. Những bài về phúc lợi động vật trong chăn nuôi và cách bàn giao công việc bằng nhật ký số cũng gợi ý cách quan sát, ghi nhận và kiểm tra việc thực hiện giữa các ca.
Năm rào cản cho thấy gây ngất lợn trước giết mổ là thay đổi cả về kiến thức, thiết bị lẫn thói quen làm việc. Khi người vận hành được giải đáp bằng thực hành và kết quả có thể kiểm tra, cơ sở mới có nền tảng để áp dụng quy trình một cách an toàn, nhất quán.
Đưa công nghệ vào trang trại với Phần mềm quản lý trang trại FarmGo tích hợp trợ lý AI thông minh, giúp quản lý sản lượng, kĩ thuật nuôi, tồn kho cám thuốc, chi phí và lợi nhuận từng lứa nuôi ngay trên điện thoại.
Tư vấn trực tiếp: Zalo 0971 105 123.
Email: hotro@farmgo.vn
